Trong phép nạp giáp của Kinh Dịch, tính chất âm dương của các hào đóng vai trò quyết định đối với cách phân bổ địa chi và thiên can lên sáu hào của quẻ. Sự tương tác này không chỉ là quy ước kỹ thuật mà phản ánh sâu sắc nguyên lý vận hành đối lập nhưng thống nhất của vũ trụ, nơi dương chủ sự chủ động tiến lên và âm chủ sự tiếp thu lùi lại.
Tính chất âm hay dương của quẻ đơn (gồm ba hào) xác định chiều đi của địa chi khi tiến hành nạp giáp. Các quẻ đơn mang tính dương gồm Càn, Khảm, Cấn, Chấn tuân theo quy luật thuận hành, nghĩa là các địa chi được nạp vào ba hào theo chiều tiến lên của vòng địa chi. Ngược lại, các quẻ đơn mang tính âm gồm Khôn, Tốn, Ly, Đoài tuân theo quy luật nghịch hành, tức là các địa chi được phân bổ theo chiều lùi lại. Sự phân chia này tạo nên tính cân bằng động cho toàn bộ hệ thống quẻ.
Sự ảnh hưởng này thể hiện rõ ràng qua cách khởi địa chi cho từng quẻ đơn:
- Quẻ Càn mang tính dương khởi từ địa chi Tý tại hào sơ và tiến dần theo các chi dương là Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất cho các hào tiếp theo.
- Quẻ Khôn mang tính âm khởi từ địa chi Mùi tại hào sơ và lùi dần theo các chi âm là Tỵ, Mão, Sửu, Hợi, Dậu cho các hào tiếp theo.
Quy luật tương tự áp dụng cho các quái còn lại dựa trên tính chất âm dương đặc trưng của chúng. Việc xác định chính xác chiều thuận nghịch này là bước đầu tiên và bắt buộc trong quá trình luận quẻ Lục Hào nhằm đảm bảo tính chuẩn xác của các thông tin dự đoán.
Sự phân cực âm dương này dẫn đến việc gán ghép các ngũ hành khác nhau cho từng hào. Mỗi địa chi khi được nạp vào hào sẽ mang một hành cụ thể như Thủy, Hỏa, Mộc, Kim hay Thổ. Khi đặt trong mối quan hệ với bản cung của quẻ, vốn được định hình dựa trên Bát cung, sự tương tác sinh khắc giữa ngũ hành của hào và ngũ hành của cung sẽ sinh ra hệ thống năm mối quan hệ lục thân. Nếu không có sự phân định rõ ràng giữa hào âm và hào dương ngay từ đầu, thứ tự địa chi bị đảo lộn, dẫn đến việc xác định sai lệch hoàn toàn các yếu tố như Thê tài, Quan quỷ, Tử tôn, Phụ mẫu hay Huynh đệ.
Như vậy, tính chất âm dương của các hào không đơn thuần là ký hiệu hình học mà là trục xương sống vận hành toàn bộ phép nạp giáp. Việc hiểu rõ cách thức hào âm dương chi phối chiều đi và điểm khởi của địa chi giúp người nghiên cứu nắm bắt được bản chất chuyển động của quẻ, từ đó đưa ra những phân tích logic và nhất quán.