Sự mạnh yếu của ngũ hành quái khí (năng lượng của các quẻ đơn dựa trên quy luật ngũ hành) được quyết định bởi thời gian chiêm bốc, cụ thể là sự tương tác giữa ngũ hành của quẻ với mùa hiện tại theo nguyên lý vượng, tướng, hưu, tù, tử. Một quẻ có quái khí vượng tướng sẽ mang năng lượng dồi dào, giúp thúc đẩy sự việc diễn ra nhanh chóng và thuận lợi, ngược lại quái khí hưu tù hoặc tử tuyệt sẽ khiến sự việc bị trì trệ, gặp nhiều trở ngại hoặc không thể thành hiện thực.
Nguyên lý ngũ hành sinh khắc theo mùa là thước đo quan trọng để xác định độ mạnh yếu của quẻ. Khi thực hiện luận quẻ theo thể dụng, người dịch học luôn đối chiếu ngũ hành của quẻ chủ với mùa hiện hành để xem quẻ đó đang ở trạng thái nào. Mùa xuân thuộc Mộc, mùa hạ thuộc Hỏa, mùa thu thuộc Kim, mùa đông thuộc Thủy, và các tháng cuối mùa (tứ quý) thuộc Thổ. Quẻ có ngũ hành trùng với hành của mùa sẽ đạt trạng thái vượng, tức là mạnh nhất, mang lại cát khí tối đa. Quẻ được hành của mùa sinh cho sẽ ở trạng thái tướng, là mức độ mạnh thứ hai, biểu thị cho sự hỗ trợ đắc lực từ môi trường xung quanh.
Ngược lại, nếu ngũ hành của quẻ sinh ra hành của mùa, quái khí sẽ rơi vào trạng thái hưu, tức là suy giảm năng lượng do phải tiêu tốn để sinh xuất. Trường hợp quẻ khắc hành của mùa sẽ ở trạng thái tù, tức là bị vây hãm, năng lượng bị bó hẹp và khó phát huy tác dụng. Yếu nhất là trạng thái tử, xảy ra khi ngũ hành của quẻ bị hành của mùa khắc chế hoàn toàn, khiến năng lượng của quẻ bị triệt tiêu, báo hiệu những khó khăn lớn khó lòng vượt qua.
Sự tương tác giữa quẻ Thể (quẻ đại diện cho chủ thể) và quẻ Dụng (quẻ đại diện cho sự việc hoặc khách thể) cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi quái khí. Trong trường hợp dụng quái được sinh nhưng thể quá suy có tốt không, sự mất cân bằng về quái khí giữa Thể và Dụng chính là nguyên nhân dẫn đến kết quả không trọn vẹn, khi cơ hội bên ngoài dù tốt nhưng bản thân chủ thể không đủ năng lượng để gánh vác. Điều này cho thấy quái khí không chỉ là một chỉ số tĩnh, mà là một dòng chảy năng lượng liên tục thay đổi theo thời gian và không gian.
Để đánh giá chính xác sự biến chuyển của quái khí trong một quẻ dịch, người luận đoán cần xem xét cả quẻ hỗ và quẻ biến. Quẻ hỗ đại diện cho giai đoạn trung gian của sự việc, nơi mà các tác động ngầm có thể làm thay đổi cục diện. Nếu xuất hiện trạng thái hỗ quái sinh thể giúp chuyển thế ra sao, đó chính là nhờ nguồn năng lượng bổ trợ kịp thời từ quái khí của quẻ hỗ, giúp vực dậy một quẻ Thể đang suy yếu để đạt được kết quả hanh thông ở bước cuối cùng.
Quái khí chính là linh hồn của quẻ dịch, đóng vai trò quyết định mức độ cát hung và tốc độ ứng nghiệm của mọi dự đoán, bởi một quẻ dù mang ý nghĩa tốt đẹp về mặt lý thuyết nhưng nếu quái khí suy kiệt thì sự việc cũng khó lòng thành công trên thực tế.
Do đó, việc đánh giá độ mạnh yếu của ngũ hành quái khí đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố thời gian và sự tương tác nội tại của các quẻ đơn. Khi nắm vững quy luật sinh vượng hưu tù này, người dịch học có thể nhìn thấu được bản chất mạnh yếu của từng dòng năng lượng, từ đó đưa ra những luận đoán chính xác về tiến trình và kết quả của sự việc.